3 bölüm1 dk okuma
Arap alfabesi sağdan sola yazılır ve 28 harften oluşur. Harflerin çoğu kelime içinde kendinden sonraki harfe bitişir; ا د ذ ر ز و harfleri ise kendinden sonrakine bitişmez. Harflerin tek başına, başta, ortada ve sonda farklı yazılışları vardır.
Harfler kendi başına sessizdir; onları seslendiren işaretlere “hareke” denir: üstün (fetha), esre (kesra) ve ötre (damme). Bunların yanında cezm (sükûn), şedde, tenvin, med işareti ve çeker gibi yardımcı işaretler de okunuşu belirler. Türkiye'de basılan mushaflarda harekeler Osmanlı hattı geleneğine uygun olarak yazılır.
Harflerin bazıları ağzı doldurarak kalın (isti'lâ harfleri), diğerleri ince okunur. Se, zel ve zı harfleri dil ucunun dişlere değmesiyle peltek; hemze, he, ayn, ha, ğayn ve hı ise boğazdan çıkar. Bu grupları tanımak, benzer harflerin birbirine karışmasını önler.
Üstün (Fetha)
الْفَتْحَةُ
خَلَقَ
Harfin üzerine konan eğik çizgidir. Harfi “e” ya da (kalın harflerde) “a” sesiyle okutur.
Nasıl okunur?
Ağız hafifçe açılarak harf “e” sesiyle okunur; kalın harflerde ve ra'da ses “a”ya döner (قَ: ka, بَ: be).
Diğer örnekler
فَعَلَ
fe'ale
İnce harfler “e” sesiyle okunur.
Esre (Kesra)
الْكَسْرَةُ
بِسْمِ
Harfin altına konan eğik çizgidir. Harfi “i” ya da (kalın harflerde) “ı” sesiyle okutur.
Nasıl okunur?
Ağız hafifçe yana açılarak harf “i” sesiyle okunur; kalın harflerde “ı”ya yakın okunur (صِ: sı, بِ: bi).
Diğer örnekler
لِلَّهِ
lillâhi
Ötre (Damme)
الضَّمَّةُ
قُلْ
Harfin üzerine konan küçük vav şeklindeki işarettir. Harfi “u” ya da “ü” sesiyle okutur.
Nasıl okunur?
Dudaklar yuvarlatılarak harf “u” sesiyle okunur; Türkiye'deki okuyuşta bazı ince harflerde “ü”ye yakın söylenir (قُ: ku, كُ: kü/ku).
Diğer örnekler
نَعْبُدُ
na'budu
Be ve dal ötre ile okunur.
Cezm (Sükûn)
السُّكُونُ
لَمْ يَلِدْ
Harfin üzerine konan küçük daire veya yarım daire şeklindeki işarettir. Harfin harekesiz (sakin) olduğunu gösterir; sakin harf kendinden önceki harekeli harfe katılarak okunur.
Nasıl okunur?
Sakin harf kendi başına seslendirilmez, önceki harfle birlikte tek hecede okunur (لَمْ: lem).
Diğer örnekler
اقْرَأْ
ikra'
Kaf ve hemze sakindir.
Şedde
الشَّدَّةُ
رَبِّ
Harfin üzerine konan küçük “w” biçimindeki işarettir. Harfin iki kere okunacağını gösterir: ilki sakin olarak önceki harfe katılır, ikincisi harekesiyle okunur.
Nasıl okunur?
Şeddeli harfin üzerinde bir an durulur ve harf bastırılarak okunur (رَبِّ: rab-bi).
Şeddeli nun ve mimde ayrıca ğunne yapılır.
Diğer örnekler
ثُمَّ
sümme
Şeddeli mim ğunne ile okunur.
إِنَّا
innâ
Tenvin
التَّنْوِينُ
أَحَدٌ
Kelime sonundaki harekenin iki kere yazılmasıdır (iki üstün, iki esre, iki ötre). Yazılmayan fakat okunan sakin bir nun sesi verir: -en/-an, -in/-ın, -un/-ün.
Nasıl okunur?
Harf harekesiyle okunup sonuna sakin nun eklenir (أَحَدٌ: ehadun).
Tenvin sakin nun hükmündedir; sonraki harfe göre izhar, idğam, iklâb veya ihfâ ile okunur.
Vakıfta iki üstün elife, diğerleri sükûna döner.
Diğer örnekler
هُمَزَةٍ
hümezetin
İki esre.
أَفْوَاجًا
efvâcen
İki üstün; vakfedilince “efvâcâ” okunur.
Med İşareti
الْمَدَّةُ
جَآءَ
Med harflerinin (ا و ي) üzerine konan dalgalı işarettir (~). Harfin normalden fazla, medle ilgili kurala göre uzatılacağını gösterir.
Nasıl okunur?
Med işaretli harf, bulunduğu medin çeşidine göre 2, 2,5 veya 3 elif miktarı uzatılır (ayrıntısı Medler dersindedir).
Diğer örnekler
السَّمَآءِ
es-semâi
الٓمٓ
elif lââm mîîm
Hurûf-ı mukattaada med işareti.
Çeker (Dik Üstün, Dik Esre, Ters Ötre)
الرَّحْمٰنِ
Harfin üzerine dik konan üstün, altına dik konan esre ve ters çevrilmiş ötre işaretleridir. Bunlar yazılmayan bir med harfinin (elif, ye, vav) yerini tutar ve harfi bir elif miktarı uzatır.
Nasıl okunur?
Dik üstünlü harf “â”, dik esreli harf “î”, ters ötreli harf “û” gibi bir elif miktarı (2 hareke) uzatılarak okunur.
Diğer örnekler
بِهٖ
bihî
He altındaki dik esre.
لَهٗ
lehû
He üzerindeki ters ötre.
Kalın ve İnce Harfler
حُرُوفُ الْاِسْتِعْلَاءِ وَالْاِسْتِفَالِ
قَالَ
Okunurken dilin arka kısmı üst damağa doğru yükselen yedi harfe isti'lâ (kalın) harfleri denir: خ ص ض غ ط ق ظ. Bunlar her durumda kalın okunur. Ra ve Allah lafzındaki lâm duruma göre kalın veya ince okunur; diğer harfler incedir.
Harfleri
- خ
- ص
- ض
- غ
- ط
- ق
- ظ
Nasıl okunur?
Kalın harflerde ağız dolusu, tok bir ses çıkarılır ve üstün “a”, esre “ı”, ötre “u” sesine döner.
İnce harfler ağız doldurulmadan okunur; ince harfleri kalınlaştırmak da hatadır.
Diğer örnekler
كَانَ
kâne
Kef incedir; kaf ile karıştırılmamalıdır.
الصِّرَاطَ
es-sırâta
Sad kalın, sin ile karıştırılmaz.
Peltek Harfler
الْحُرُوفُ اللِّثَوِيَّةُ
ثُمَّ
Se, zel ve zı harfleri dil ucunun üst ön dişlerin uçlarına değmesiyle çıkar; bu yüzden peltek okunur. Zı ayrıca kalındır.
Harfleri
- ث
- ذ
- ظ
Nasıl okunur?
Dilin ucu hafifçe dişlerin arasından dışarı çıkarılıp üst ön dişlerin uçlarına değdirilerek ses verilir.
Se'yi sin, zel ve zı'yı ze gibi okumamaya dikkat edilir.
Diğer örnekler
الَّذِي
ellezî
Peltek zel.
ظَلَمُوا
zalemû
Peltek ve kalın zı.
Boğazdan Çıkan Harfler (Halk Harfleri)
حُرُوفُ الْحَلْقِ
الْحَمْدُ
Boğazdan çıkan altı harftir: hemze ve he boğazın en altından; ayn ve ha boğazın ortasından; ğayn ve hı boğazın ağıza en yakın kısmından çıkar.
Harfleri
- ء
- ه
- ع
- ح
- غ
- خ
Nasıl okunur?
Bu harfler Türkçedeki “h” ve “a/e” sesleriyle karıştırılmadan, kendi mahreçlerinden çıkarılır.
Ayn boğaz sıkıştırılarak, ha hırıltısız ve kuvvetli bir nefesle, hı ve ğayn hafif hırıltıyla okunur.
Diğer örnekler
أَعُوذُ
e'ûzu
Hemze ve ayn.
غَيْرِ
ğayri
Ğayn, boğazın üst kısmından.
Kendini sına
Örneği konusuyla eşleştir
فَعَلَ
fe'ale
Bu örnek hangi konu anlatılırken verildi?
Pratik öneriler
Önce harfleri tek tek mahreçleriyle, sonra harekeli heceler hâlinde çalışın.
Benzer harfleri (ح-ه, ق-ك, ص-س, ط-ت, ذ-ز-ظ) çift çift söyleyerek farkı kulağınıza yerleştirin.
Ayna karşısında dil ve dudak konumunuzu kontrol ederek peltek harfleri çalışın.
Ders sonu
Bu dersi bitirdin mi?
10 dersten 0 ders tamamlandı