3 bölüm1 dk okuma
Tecvid sözlükte “bir şeyi güzel ve sağlam yapmak, güzelleştirmek” anlamına gelir. Terim olarak ise Kur'an-ı Kerîm'in harflerini mahreçlerinden (çıkış yerlerinden) sıfatlarına uygun olarak çıkarmak; her harfe hakkını (aslî özelliklerini) ve müstehakkını (yan yana gelince kazandığı med, ğunne, idğam, ihfâ gibi hükümleri) vererek okumaktır. Hz. Ali'ye nispet edilen bir tarife göre tertîl, “harfleri güzel okumak ve durak yerlerini bilmek”tir.
Âlimler tecvidin hükmünü iki yönden ele alır: Tecvid kurallarını nazarî olarak öğrenmek, toplumda bu ilmi bilenlerin bulunmasıyla yerine gelen bir farz-ı kifâyedir. Kur'an'ı tecvidle, yani harfleri ve hükümleri doğru uygulayarak okumak ise Kur'an okuyan her Müslüman için farz-ı ayn olarak ifade edilmiştir. Kıraat imamı İbnü'l-Cezerî de “Tecvide uymak kesin bir gerekliliktir; Kur'an'ı tecvidle okumayan günahkâr olur” der.
Kur'an okurken yapılan hatalara “lahn” denir ve ikiye ayrılır: anlamı bozan veya harfi değiştiren açık hatalar (lahn-ı celî) ile okuyuşun güzelliğini bozan gizli hatalar (lahn-ı hafî). Kur'an; tahkîk, tedvîr ve hadr denilen farklı hızlarda okunabilir; ancak hangi hızda okunursa okunsun tecvid kurallarına uyulması şarttır. Tecvid kitaptan öğrenilse de doğru telaffuz ancak bir hocanın ağzından dinleyip ona okuyarak (talakkî ve arz) kazanılır.
Lahn-ı Celî (Açık Hata)
اللَّحْنُ الْجَلِيُّ
أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ
Bir harfi başka bir harfe çevirmek, harekeyi değiştirmek, harf eklemek veya eksiltmek gibi kelimenin yapısını ve çoğu zaman anlamını bozan açık hatalardır. Harekenin değişmesiyle anlam bozulabileceği için lahn-ı celî haramdır.
Nasıl okunur?
Her harf kendi mahrecinden, benzer harflerle karıştırılmadan (ح-ه, ق-ك, ص-س, ط-ت, ع-ء gibi) çıkarılmalı; harekeler, sükûn ve şeddeler yazıldığı gibi okunmalıdır.
Diğer örnekler
بِقَلْبٍ سَلِيمٍ
bi kalbin selîm
Kaf yerine kef okunursa (kelb) kelime “köpek” anlamına gelir.
الْحَمْدُ لِلَّهِ
el-hamdu lillâh
ح yerine ه okunursa (el-hemdu) harf değişmiş olur; bu açık bir hatadır.
Lahn-ı Hafî (Gizli Hata)
اللَّحْنُ الْخَفِيُّ
إِنَّ
Anlamı bozmayan, fakat med, ğunne, ihfâ, idğam, kalın-ince okuma gibi tecvid hükümlerine uymamaktan doğan hatalardır. Okuyuşun güzelliğini ve Kur'an'ın indiriliş keyfiyetini zedelediği için mekruh sayılır; ancak ehil kimselerin fark edebileceği inceliktedir.
Nasıl okunur?
Medleri miktarınca uzatmak, ğunneleri tam yapmak, kalın harfleri kalın, ince harfleri ince okumak ve harfleri gereksiz titretip sarsmamakla gizli hatalardan korunulur.
Diğer örnekler
قَالَ
kâle
Med-i tabiî bir elif miktarı uzatılmaz ya da fazla uzatılırsa gizli hata yapılmış olur.
Tertîl
التَّرْتِيلُ
وَرَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِيلًا
Kur'an'ı acele etmeden, tane tane, harflerin hakkını vererek, manasını düşünerek ve tecvid kurallarına uyarak okumaktır. Allah Teâlâ “Kur'an'ı tertîl ile oku” (Müzzemmil 73/4) buyurmuştur.
Nasıl okunur?
Harfleri birbirine karıştırmadan, medleri ve durakları gözeterek, sesi yormadan, ağır ve vakarlı bir okuyuşla okunur.
Anlam üzerinde düşünmek (tedebbür) tertîlin ruhudur.
Diğer örnekler
يَتْلُونَهُ حَقَّ تِلَاوَتِهِ
yetlûnehû hakka tilâvetih
Bakara 2/121: “Onu, okunması gerektiği gibi okurlar.”
Okuma Usulleri (Tahkîk, Tedvîr, Hadr)
مَرَاتِبُ التِّلَاوَةِ
التَّحْقِيقُ
Kur'an üç farklı hızda okunur: Tahkîk en ağır okuyuştur; talim ve ezber için tercih edilir. Tedvîr orta hızda okuyuştur. Hadr ise tecvid kurallarını bozmadan hızlıca okumaktır; hatim ve mukabelede kullanılır.
Nasıl okunur?
Hangi usulle okunursa okunsun harfler, medler ve ğunneler eksiltilmez; hız arttıkça yalnızca câiz medler kısa tutulabilir.
Yeni başlayanlar tahkîk ile okumalıdır.
Diğer örnekler
التَّدْوِيرُ
tedvîr
Tahkîk ile hadr arası, orta hızda okuyuş.
الْحَدْرُ
hadr
Kurallara uyarak hızlı okuyuş; hatimlerde tercih edilir.
Kendini sına
Örneği konusuyla eşleştir
بِقَلْبٍ سَلِيمٍ
bi kalbin selîm
Bu örnek hangi konu anlatılırken verildi?
Pratik öneriler
Tecvidi mutlaka bir hocadan, onu dinleyip ona okuyarak (talakkî ve arz) öğrenin; kitap bilgisi telaffuzu tek başına kazandırmaz.
İlk aşamada hızdan önce doğruluğa odaklanın; tahkîk ile yavaş okuyun.
Güvendiğiniz bir hafızın tilâvetini dinleyip aynı sayfayı onunla birlikte tekrar edin.
Kendi okuyuşunuzu kaydedip dinlemek gizli hataları fark etmenizi kolaylaştırır.
Ders sonu
Bu dersi bitirdin mi?
10 dersten 0 ders tamamlandı