3 paragraf1 dk okuma
Zekât, sözlükte “artma, temizlenme” anlamına gelir. Kur'an'da namazla birlikte pek çok yerde emredilir: “Onların mallarından, kendilerini temizleyeceğin ve arındıracağın bir sadaka al.” (Tevbe 9/103) Zekât hicretin ikinci yılında farz kılınmıştır.
Zekât, malı ve kalbi cimrilikten temizler, toplumda yardımlaşmayı ve sosyal dengeyi sağlar. Zekâtın geçerli olması için verilirken niyet edilmesi ve zekâtın ihtiyaç sahibine temlik edilmesi (mülk olarak verilmesi) gerekir.
Fıtır sadakası (fitre) ise Ramazan bayramına ulaşan ve temel ihtiyaçlarından fazla nisab miktarı mala sahip olan Müslümanın kendisi ve velayeti altındaki küçük çocukları için verdiği sadakadır.
Zekâtın Farz Olmasının Şartları
Müslüman olmak
Akıllı ve ergen olmak
Hür olmak
Nisab miktarı mala sahip olmak
Borcundan ve temel ihtiyaçlarından (ev, eşya, binek, meslek aletleri gibi) fazla olarak.
Malın artıcı (nâmî) olması
Para, altın, gümüş, ticaret malı ve belirli şartlarla beslenen hayvanlar gibi.
Üzerinden bir kamerî yıl geçmesi (havelân-ı havl)
Nisab Miktarları ve Zekât Oranı
Altın
20 miskal, yani 80,18 gram altın veya değeri.
Gümüş
200 dirhem, yani yaklaşık 561 gram gümüş veya değeri.
Para ve ticaret malları
Değeri altın nisabına (80,18 gr altın) ulaşan para, döviz ve ticaret malları.
Oran
Altın, gümüş, para ve ticaret mallarında kırkta bir (%2,5).
Hayvanlar
Yılın çoğunu meralarda otlayarak geçiren hayvanlarda: 40 koyun veya keçiye 1 koyun, 30 sığıra 1 yaşını doldurmuş bir dana, 5 deveye 1 koyun.
Toprak ürünleri (öşür)
Yağmur veya nehir suyuyla sulanan üründe onda bir, masraflı sulamayla yetiştirilen üründe yirmide bir.
Zekât Verilecek Sekiz Sınıf
“Sadakalar (zekâtlar), Allah'tan bir farz olarak ancak fakirler, düşkünler, zekât toplayan memurlar, kalpleri İslam'a ısındırılmak istenenler, köleler, borçlular, Allah yolunda olanlar ve yolda kalmışlar içindir. Allah hakkıyla bilendir, hüküm ve hikmet sahibidir.” (Tevbe 9/60)
Fakirler
Nisab miktarı malı bulunmayanlar.
Miskinler
Hiçbir şeyi olmayan, düşkün kimseler.
Zekât toplamakla görevli memurlar (âmiller)
Müellefe-i kulûb
Kalpleri İslam'a ısındırılmak istenenler. Hanefî mezhebine göre bu sınıfın payı Hz. Ömer döneminde uygulamadan kaldırılmıştır.
Hürriyetini satın almak isteyen köleler (rikâb)
Borçlular (gârimîn)
Borcunu ödeyemeyecek durumda olanlar.
Allah yolunda olanlar (fî sebîlillâh)
Cihad, hac yolunda veya ilim tahsilinde muhtaç duruma düşenler.
Yolda kalmışlar (ibnü's-sebîl)
Memleketinde malı olsa bile yolculukta muhtaç kalan kimseler.
Zekât Verilemeyecek Kimseler
Usûl ve fürû
Anne, baba, dede, nine ile çocuklar ve torunlar. Kardeş, amca, dayı, hala ve teyze muhtaç ise onlara verilebilir.
Karı-koca birbirine
Nisab miktarı mala sahip olan zenginler
Gayrimüslimler (onlara nafile sadaka verilebilir)
Hz. Peygamber'in soyundan gelen Hâşimîler
Temlik bulunmayan yerler
Cami, köprü, yol yapımı veya ölünün kefenlenmesi gibi, bir kişiye mülk olarak verilmeyen hizmetler.
Fıtır Sadakası (Fitre)
Hükmü
Hanefî mezhebinde vâcibtir. Temel ihtiyaçlarından ve borcundan fazla nisab miktarı mala sahip olan kimse verir; malın artıcı olması ve üzerinden yıl geçmesi şartı yoktur.
Miktarı
Kişi başına yarım sâ' buğday veya bir sâ' arpa, hurma ya da kuru üzüm ya da bunların değeri. Diyanet her yıl asgarî miktarı ilan eder.
Vakti
Bayram sabahı fecrin doğuşuyla vâcib olur; bayram namazından önce verilmesi müstehabdır. Ramazan içinde önceden verilmesi de caizdir.
Kimlere verilir?
Zekât verilebilen kimselere verilir.
Notlar ve mezhep farkları
Hanefî mezhebi esas alındı; farklı görüşler ve ek bilgiler burada.
Mezhep notuHanefîŞâfiî
Şâfiî mezhebinde çocuğun ve akıl hastasının malından da zekât gerekir; bunu velisi öder. Hanefî mezhebinde ise zekât yalnızca akıllı ve ergen kimselere farzdır.
Mezhep notuHanefîŞâfiî
Şâfiî mezhebinde zekât ve fitrenin değer (para) olarak verilmesi caiz görülmez; fitre bölgenin temel gıda maddesinden verilir. Hanefî mezhebinde ise değerinin verilmesi caizdir.
Mezhep notuŞâfiî
İmam Ebû Hanîfe'ye göre öşürde nisab aranmaz; İmam Ebû Yûsuf, İmam Muhammed ve Şâfiî mezhebine göre ise öşür için beş vesk nisab şarttır.
Mezhep notuŞâfiî
Şâfiî mezhebinde fitre, bayram gecesi ve günü için kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu kimselerin nafakasından fazlasına sahip olan kişiye vâcibtir; nisab şartı yoktur.
Kaynaklar
İlmihal I-IIDiyanet İşleri Başkanlığı
Büyük İslam İlmihaliÖmer Nasuhi Bilmen
Mevkûfât
Fıkhu'z-ZekâtYusuf el-Karadâvî
Bu bilgiler genel ilmihal bilgisidir, fetva niteliği taşımaz. Kendi özel durumunuz için müftülüklere (ALO 190 Diyanet) veya ehil bir hocaya danışınız.