2 bölüm1 dk okuma
İdğam sözlükte “bir şeyi başka bir şeyin içine sokmak” demektir. Tecvidde sakin bir harfin, kendinden sonraki harekeli harfe katılarak ikisinin tek bir şeddeli harf gibi okunmasıdır. İdğamı yapılan harfin üzerine genellikle sükûn konmaz, sonraki harf şeddeli yazılır.
İki harf aynı ise misleyn, mahreçleri aynı fakat sıfatları farklı ise mütecâniseyn, mahreç ve sıfatları birbirine yakın ise mütekâribeyn idğamı söz konusudur. Lâm-ı ta'rîfin (belirlilik takısı “el”in) şemsî harflere idğamı da bu dersin konusudur.
İdğâm-ı Misleyn
إِدْغَامُ الْمِثْلَيْنِ
رَبِحَتْ تِجَارَتُهُمْ
Aynı iki harften birincisi sakin, ikincisi harekeli olursa birincisi ikincisine katılır. Kelime içinde de, iki kelime arasında da olur; mim ve nunda ayrıca ğunne yapılır. Birinci harf med harfi ise idğam yapılmaz (فِي يَوْمٍ gibi).
Nasıl okunur?
İki harf tek şeddeli harf gibi, üzerinde bir an durularak okunur.
Diğer örnekler
اضْرِبْ بِعَصَاكَ
ıdrib bi'asâke
Be + be; be tek şeddeli gibi (Bakara 2/60).
يُدْرِكْكُمُ
yudrikkumu
Kef + kef (Nisâ 4/78).
İdğâm-ı Mütecâniseyn
Renkli mushafta bu renkle gösterilir
إِدْغَامُ الْمُتَجَانِسَيْنِ
قَد تَّبَيَّنَ
Mahreçleri aynı, sıfatları farklı iki harften birincisi sakin olunca ikincisine katılmasıdır. Hafs'ta görülen durumlar: د→ت, ت→د, ت→ط, ط→ت, ذ→ظ, ث→ذ, ب→م.
Harfleri
- ت
- د
- ط
- ث
- ذ
- ظ
- ب
- م
Nasıl okunur?
Birinci harf okunmaz, ikinci harf şeddeli gibi okunur.
Tı'nın te'ye idğamında (بَسَطْتَ) tı'nın kalınlık sıfatı (itbâk) hissettirilir; buna idğâm-ı nâkıs denir.
Örnekler
قَدْ تَبَيَّنَ
kat tebeyyene
Dal + te (Bakara 2/256).
مَا عَبَدْتُمْ
mâ 'abettum
Dal + te (Kâfirûn 109/4).
وَدَّتْ طَائِفَةٌ
veddet tâifetun
Te + tı (Âl-i İmrân 3/69).
Kur’an’dan örnekler
لَآ إِكْرَاهَ فِى ٱلدِّينِۖ قَد تَّبَيَّنَ ٱلرُّشْدُ مِنَ ٱلْغَىِّۚ فَمَن يَكْفُرْ بِٱلطَّـٰغُوتِ وَيُؤْمِنۢ بِٱللَّهِ فَقَدِ ٱسْتَمْسَكَ بِٱلْعُرْوَةِ ٱلْوُثْقَىٰ لَا ٱنفِصَامَ لَهَاۗ وَٱللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
وَلَآ أَنَا۟ عَابِدٌ مَّا عَبَدتُّمْ
İdğâm-ı Mütekâribeyn
Renkli mushafta bu renkle gösterilir
إِدْغَامُ الْمُتَقَارِبَيْنِ
نَخْلُقكُّم
Mahreç ve sıfatları birbirine yakın iki harften birincisi sakin olunca ikincisine katılmasıdır. Hafs'ta sakin lâmın ra'ya (قُلْ رَبِّ) ve sakin kafın kef'e (نَخْلُقْكُمْ) idğamı bu türdendir. Mutaffifîn 83/14'teki بَلْ رَانَ ise sekte sebebiyle idğam edilmez.
Harfleri
- ق
- ك
- ل
- ر
Nasıl okunur?
Birinci harf okunmaz, ikinci harf şeddeli olarak okunur (قُلْ رَبِّ → kur rabbi).
Örnekler
أَلَمْ نَخْلُقْكُمْ
elem nahlukkum
Kaf + kef (Mürselât 77/20).
وَقُلْ رَبِّ
ve kur rabbi
Lâm + ra (İsrâ 17/24).
Kur’an’dan örnekler
أَلَمْ نَخْلُقكُّم مِّن مَّآءٍ مَّهِينٍ
وَٱخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ ٱلذُّلِّ مِنَ ٱلرَّحْمَةِ وَقُل رَّبِّ ٱرْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِى صَغِيرًا
Lâm-ı Ta'rîf: Şemsî Harfler
Renkli mushafta bu renkle gösterilir
اللَّامُ الشَّمْسِيَّةُ
وَٱلشَّمْسِ
Belirlilik takısı “el”in lâmından sonra şemsî harflerden biri gelirse lâm okunmaz, sonraki harfe idğam edilir. Adını الشَّمْس (şems) kelimesinden alır.
Harfleri
- ت
- ث
- د
- ذ
- ر
- ز
- س
- ش
- ص
- ض
- ط
- ظ
- ل
- ن
Nasıl okunur?
Lâm atlanır, şemsî harf şeddeli okunur (الشَّمْس → eş-şems).
Örnekler
وَالشَّمْسِ
veş-şemsi
Şems 91/1.
النَّاسِ
en-nâs
Nâs 114/1.
الرَّحِيمِ
er-rahîm
Kur’an’dan örnekler
Lâm-ı Ta'rîf: Kamerî Harfler
اللَّامُ الْقَمَرِيَّةُ
الْحَمْدُ
Lâm-ı ta'rîften sonra kamerî harflerden biri gelirse lâm açıkça okunur (izhâr-ı kamerî). Adını الْقَمَر (kamer) kelimesinden alır.
Harfleri
- ء
- ب
- ج
- ح
- خ
- ع
- غ
- ف
- ق
- ك
- م
- و
- ه
- ي
Nasıl okunur?
Lâm sakin olarak net söylenir ve sonraki harfe geçilir; sonraki harf şeddelenmez.
Diğer örnekler
وَالْقَمَرِ
ve'l-kameri
Şems 91/2.
الْفَلَقِ
el-felak
Felak 113/1.
Kendini sına
Bu örnekte hangi kural var?
عَبَدتُّمْ
Kâfirûn 109/4
İşaretli harflerde hangi kural uygulanır?
Pratik öneriler
Şemsî ve kamerî harfleri ayırmak için şu kuralı kullanın: “el”den sonraki harf şeddeli yazılmışsa lâm okunmaz.
İdğamlı yerlerde birinci harfi hiç seslendirmeyin; yarım bırakılmış bir harf sesi hatadır.
Ders sonu
Bu dersi bitirdin mi?
10 dersten 0 ders tamamlandı