3 bölüm1 dk okuma
Arapçada söze sakin harfle başlanamaz. Bu yüzden sakin harfle başlayan bazı kelimelerin başına, yalnızca okumaya başlarken seslendirilen bir hemze getirilir: hemze-i vasl. Kelime önceki kelimeye bağlanarak (vasl) okunduğunda bu hemze düşer ve sesi önceki harfe geçer. Hemze-i kat' ise her durumda okunur.
Hemze-i vasl ile başlarken harekesi şöyle belirlenir: Lâm-ı ta'rîfte (el) üstün; fiillerde üçüncü harf aslen ötreli ise ötre, değilse esre; ibn, ism, imrae gibi isimlerde esre okunur.
Mushafın yazım (resm) özelliği gereği bazı harfler yazıldığı hâlde okunmaz: çoğul vavından sonraki elif, أُولٰئِكَ kelimesindeki vav, مِائَة kelimesindeki elif, vaslda أَنَا kelimesinin sonundaki elif bunlardandır. Zamir “he”si (hâ-i kinâye) ise iki harekeli harf arasında uzatılır.
Hemze-i Vasl
Renkli mushafta bu renkle gösterilir
هَمْزَةُ الْوَصْلِ
رَبِّ ٱلْعَـٰلَمِينَ
Kelime başında bulunan, okumaya o kelimeden başlanınca okunan, önceki kelimeye bağlanınca okunmayan hemzedir. Mushafta genellikle elifin üzerinde küçük bir “sad” başı ile gösterilir.
Nasıl okunur?
Önceki kelimeden geçerken hemze ve varsa sonraki sakin lâm atlanır, önceki harfin harekesi sonraki sakin harfe bağlanır.
Başlarken ise “el”de üstün, fiillerde üçüncü harfe göre ötre veya esre, isimlerde esre ile okunur.
Örnekler
رَبِّ الْعَالَمِينَ
rabbi'l-âlemîn
“el”in hemzesi okunmaz (Fâtiha 1/2).
اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ
ikra' bismi rabbike
Başta esre ile okunur; “bismi”de düşer (Alak 96/1).
اهْدِنَا
ihdinâ
Başlarken esre ile (Fâtiha 1/6).
Kur’an’dan örnekler
ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ ٱلْعَـٰلَمِينَ
ٱقْرَأْ بِٱسْمِ رَبِّكَ ٱلَّذِى خَلَقَ
Okunmayan Harfler
Renkli mushafta bu renkle gösterilir
الْحُرُوفُ الَّتِي تُكْتَبُ وَلَا تُقْرَأُ
أُوْلَـٰٓئِكَ
Mushafın yazım kuralları gereği yazılan fakat okunmayan harflerdir: çoğul vavından sonraki elif, أُولٰئِكَ ve benzerlerindeki vav, مِائَة'deki elif, vaslda أَنَا'nın sonundaki elif gibi. Türkiye mushaflarında bu harflerin üzerine genellikle hareke konmaz.
Nasıl okunur?
Bu harfler atlanır; kelime yazılmamışlar gibi okunur.
Örnekler
قَالُوا
kâlû
Vavdan sonraki elif okunmaz.
أُولٰئِكَ
ülâike
Hemzeden sonraki vav okunmaz (Bakara 2/5).
وَلَا أَنَا عَابِدٌ
ve lâ ene 'âbidun
Vaslda “ene”nin elifi okunmaz (Kâfirûn 109/4).
Kur’an’dan örnekler
أُوْلَـٰٓئِكَ عَلَىٰ هُدًى مِّن رَّبِّهِمْۖ وَأُوْلَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ
وَإِذَا لَقُواْ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ قَالُوٓاْ ءَامَنَّا وَإِذَا خَلَوْاْ إِلَىٰ شَيَـٰطِينِهِمْ قَالُوٓاْ إِنَّا مَعَكُمْ إِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِءُونَ
Zamir (Hâ-i Kinâye) Okunuşu
هَاءُ الْكِنَايَةِ
إِنَّهٗ كَانَ
Müfred müzekker gâib zamiri olan “he” (onu, onun), iki harekeli harf arasında ise harekesine göre “hû” veya “hî” şeklinde uzatılır (sıla). Önünde sakin harf veya med harfi varsa uzatılmaz. Hafs'ta istisnalar: فِيهِ مُهَانًا (Furkân 25/69) uzatılır, يَرْضَهُ لَكُمْ (Zümer 39/7) kısa okunur.
Nasıl okunur?
İki harekeli arasında 1 elif uzatılır, sonrasında hemze varsa munfasıl gibi uzatılır; vakıfta he sakin okunur.
Diğer örnekler
فِيهِ هُدًى
fîhi hüden
Önünde med harfi olduğu için kısa (Bakara 2/2).
فِيهِ مُهَانًا
fîhî mühânâ
Hafs'a has istisna; uzatılır (Furkân 25/69).
Kendini sına
Bu örnekte hangi kural var?
بِٱسْمِ
Alak 96/1
İşaretli harflerde hangi kural uygulanır?
Pratik öneriler
Mushafınızda hemze-i vasl işaretini (elif üzerindeki küçük sad başı) tanımaya çalışın.
Bir ayetin ortasından başlarken hemze-i vaslın hangi harekeyle okunacağını önceden belirleyin.
Okunmayan harfleri (özellikle “kâlû”, “âmenû” sonundaki elif) uzatmamaya dikkat edin.
Ders sonu
Bu dersi bitirdin mi?
10 dersten 0 ders tamamlandı