Allah'ın Sıfatları

Allah'ı tanımanın yolu, O'nun Kur'an ve sünnette bildirilen isim ve sıfatlarını doğru bir şekilde bilmektir. Ehl-i Sünnet âlimleri, bu sıfatları insanların anlayabileceği şekilde tasnif etmiştir. Zâtî sıfatlar, yalnızca Allah'a ait olup hiçbir yaratılmışta bulunmayan sıfatlardır; bunlara, Allah'a yakışmayan durumları O'ndan nefyettikleri için “selbî sıfatlar” da denir. Vücûd sıfatı ise bazı âlimlerce “nefsî sıfat” olarak ayrıca zikredilir.

Sübûtî sıfatlar, Allah'ın zâtıyla kaim, ezelî ve ebedî olan kemal sıfatlarıdır. Bunlar isim olarak insanlarda da kullanılan sıfatlarla benzerlik gösterse de mahiyet olarak onlarla hiçbir şekilde karşılaştırılamaz. Allah'ın ilmi, kudreti ve diğer sıfatları sonsuz ve mükemmeldir; insanınki ise sınırlı ve yaratılmıştır.

Sübûtî sıfatların sayısı konusunda iki büyük Ehl-i Sünnet ekolü arasında bir fark vardır: Mâtürîdî âlimler “Tekvîn” sıfatını ayrı ve ezelî bir sıfat olarak kabul ettikleri için sübûtî sıfatları sekiz sayar. Eş'arî âlimler ise yaratma fiilini kudret ve irade sıfatlarının yaratılanlara taalluku olarak açıkladıkları için Tekvîn'i ayrı bir sıfat saymaz ve sübûtî sıfatları yedi olarak kabul eder. Bu, bir itikat farkı değil; yaratma fiilinin nasıl açıklanacağına dair ilmî bir yorum farkıdır.

Yaratma, rızık verme, diriltme, öldürme gibi Allah'ın fiillerini ifade eden “fiilî sıfatlar”, Mâtürîdîlere göre Tekvîn sıfatının farklı tecellileridir. Kur'an'da geçen “yed (el)”, “vech (yüz)”, “istivâ” gibi haberî sıfatlar konusunda ise Ehl-i Sünnet, Allah'ı yaratılmışlara benzetmekten (teşbih) ve sıfatlarını inkâr etmekten (ta'tîl) kaçınır. Selef âlimleri bunların mahiyetini Allah'a havale etmeyi (tefvîz) tercih etmiş; sonraki dönem âlimlerinin bir kısmı ise Allah'ın yüceliğine uygun şekilde yorumlamıştır (te'vîl).